1. UV là gì?

UV (Ultraviolet) là một dạng bức xạ điện từ đến từ mặt trời và các nguồn phát bức xạ điện từ nhân tạo như giường tắm nắng và mỏ hàn,… mà con người không thể cảm nhận và nhìn thấy được

Ánh sáng mặt trời là nguồn phát bức xạ UV chính, mặc dù các tia UV chỉ chiếm một phần nhỏ trong các tia mặt trời

Có 3 loại tia UV:

UVA (315-400nm) có năng lượng thấp nhất trong số các tia UV; chúng có thể khiến tế bào da bị lão hóa và có thể gây ra một số thiệt hại gián tiếp cho DNA => liên quan đến những tổn thương da về lâu dài như lão hóa sớm, nếp nhăn

UVB (280-315nm) có năng lượng cao hơn UVA, có thể trực tiếp làm hỏng DNA trong tế bào da => nguyên nhân gây ra hầu hết bệnh ung thư da

UVC (100-280nm) có năng lượng cao nhất, tuy nhiên nó tạo phản ứng hóa học với tầng ozone nên bị tầng ozone hấp thụ nên không thể chạm tới mặt đất

*Tuy nhiên UVC có thể đến từ một số nguồn nhân tạo như đèn hàn hồ quang, đèn thủy ngân, đèn khử trùng UV dùng trong khử trùng nước, không khí, thực phẩm

2. Bức xạ UV có gây hại cho con người không?

Bức xạ UV có năng lượng cao là một dạng bức xạ ion hóa (bao gồm các hạt đủ động năng riêng để giải phóng electrong từ một nguyên tử hoặc phân tử để ion hóa nó). Bức xạ ion hóa có khả năng làm hỏng DNA trong các tế bào, từ đó có thể dẫn đến ung thư da

Đặc biệt, UVB (280-315nm) trong bức xạ tử ngoại ảnh hưởng nhiều nhất đến sức khỏe con người và các sinh vật sinh sống trên cạn, dưới nước cũng như thực vật

Tầng ozone bình lưu là chất hấp thụ bức xạ UV hiệu qủa. Khi ánh sáng mặt trời xuyên qua bầu khí quyển, tất cả tia UVC và trên 90% bức xạ UVB được tầng ozone, hơi nước, oxy và carbon hấp thụ. Bức xạ UVA thì ít bị ảnh hưởng bởi khí quyển, do đó bức xạ UV đến trái đất chủ yếu là UVA (khoảng 95%) và một lượng nhỏ UVB (khoảng 5%)

*UVC vẫn có thể đến từ một số nguồn nhân tạo như đèn hàn hồ quang, đèn thủy ngân và đèn khử trùng  bằng tia UV cho nước, không khí, thực phẩm

Bình thường tầng ozone đóng vai trò bảo vệ Trái Đất khỏi các yếu tố gây hại từ bên ngoài (bao gồm UV). Tuy nhiên khi tầng ozone bị mỏng đi, khả năng lọc UV của khí quyển sẽ giảm dần, con người và môi trường phải tiếp xúc với cường độ UV cao hơn, làm tăng nguy cơ bị mắc các bệnh như ung thư da, đục thể tinh thể ở mắt, làm giảm đi sản lượng lương thực và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái biển.

*Theo tính toán, tầng ozone bình lưu cứ giảm đi 10% thì có thể gây ra thêm 300.000 ca ung thư da không phải là melanoma và 4500 ca ung thư tế bào hắc tố; 1,6 – 1,75 triệu ca đục thủy tinh thể trên toàn thế giới mỗi năm

Mức ozone thay đổi theo năm, thậm chí là theo ngày. Các yếu tố ảnh hưởng đến cường độ tia UV gồm:

  • Thời gian trong ngày: tia UV mạnh nhất trong khoảng từ 10h sáng đến 4h chiều
  • Mùa trong năm: tia UV mạnh hơn trong những tháng mùa xuân và mùa hè
  • Tọa độ địa lý: càng ở xa xích đạo thì khả năng tiếp xúc với tia cực tím càng giảm
  • Độ cao: cường độ UV thường lớn ở những nơi có độ cao; ở độ cao cao hơn, bầu không khí mỏng hơn, lọc được ít bức xạ UV hơn, cứ tăng 1000m độ cao thì cường độ UV tăng 10-12%
  • Mây: thực tế tia UV vẫn có khả năng xuyên qua mặt đất ngay cả trong những ngày nhiều mây, sương mù hay râm mát
  • Bề mặt phản xạ: những bề mặt có khả năng phản xạ cao như mặt tuyết và mặt cát. Trong khu vực thành phố chịu tác động của tia UV ít hơn do có các tòa nhà cao tầng và cây cối trong phố
  • Thành phần của không khí: ozone trong bầu khí quyển có tác dụng lọc ra một số bức xạ UV

=> khi trời nhiều mây, mức độ bức xạ UV vẫn có thể ở mức cao (do sự tán xạ bức xạ UV bởi phân tử nước và các hạt mịn trong khí quyển) và vẫn đủ sức gây hại cho trái đất và các sinh vật sinh sống trên trái đất

3. Tác động của tia UV với da người

Tiếp xúc thời gian dài với ánh nắng mặt trời được xem là nguyên nhân cơ bản gây hại cho da, mắt, hệ miễn dịch

Tuy vậy, ngay cả những tia UV có năng lượng cao nhất cũng không đủ năng lượng để thâm nhập sâu vào cơ thể => tác dụng chính ở trên da

Các ảnh hưởng của UV có thể diễn biến từ rám nắng, cháy nắng, nếp nhăn sớm cho đến ung thư da

Tổn thương do tia cực tím tích luỹ theo thời gian và làm tăng nguy cơ ung thư da. Tổn thương không được sửa chữa kịp thời lâu dần tích lũy theo thời gian và gây ra các đột biến khiến tế bào da nhân lên nhanh chóng, dẫn đến khối u ác tính. Phần lớn ung thư da không phải là melanoma và một tỉ lệ lớn ung thư tế bào hắc tố có liên quan đến việc tiếp xúc với UV từ mặt trời. Cụ thể:

+UVB trong tia cực tím từ ánh nắng mặt trời trực tiếp làm hư hại DNA nên UVB gây ra hầu hết các bệnh ung thư da

Dù vậy nhưng không thể phủ nhận vai trò của UVB trong việc cung cấp năng lượng để tạo ra vitamin D cho da. 90% vitamin D ở người tạo ra khi da tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Vitamin D giúp cơ thể hấp thụ canxi và phosphor từ thực phẩm, hỗ trợ sự phát triển của xương. Tuy nhiên WHO khuyến nghị chỉ nên tắm nắng từ 5-15 phút, 2-3 lần một tuần

+ UVA không trực tiếp gây hư hại DNA nhưng nó kích thích sản sinh gốc tự do trong da, gây ra stress oxy hóa và có thể gián tiếp dẫn đến tổn thương DNA, hệ quả là lão hóa sớm, tăng đốm sắc tố, dị ứng với ánh nắng mặt trời

So sánh điểm khác biệt giữa bức xạ UVA và UVB

 

UVA

UVB

Bước sóng

315-400nm

100-280nm

Khả năng bị tầng ozone hấp thụ

Không bị hấp thụ

Bị hấp thụ một phần

% trong tia sáng mặt trời

Khoảng 95%

Khoảng 5%

Tác động đến DNA

Gián tiếp

Trực tiếp gây hư hại DNA => nguyên nhân chủ yếu gây ung thư da

Ảnh hưởng đến màu da

Rám da (do UVA kích hoạt sắc tố melanin đã có trong các tế bào da) có thể xuất hiện nhanh chóng nhưng cũng bị mất đi nhanh chóng

UVB kích thích sản xuất melanin mới => sự gia tăng hắc tố trong thời gian khá dài

 

Tác động về lâu dài

Lão hóa sớm, nếp nhăn, đốm sắc tố

Tăng nguy cơ gây ung thư da

Khả năng thâm nhập vào da

UVA khi tiếp xúc với da có thể xuyên qua lớp ngoài của da (biểu bì) vào hạ bì; tàn phá da từ bên trong tế bào da, phá hủy cẩu trúc làn da, làm tổn thương collagen và elastin => thay đổi chưa thể nhìn thấy ngay

 

UVB tiếp xúc và làm hỏng lớp tế bào ngoài cùng của da => biểu hiện rõ rệt là rám nắng, cháy nắng, phồng rộp da, thay đổi về màu da

 

Khả năng xuyên qua thủy tinh

UVA có khả năng xuyên qua thủy tinh; trừ khi thủy tinh đặc biệt có khả năng lọc tia UV

Không xuyên được qua thủy tinh, có thể được lọc bằng thủy tinh

Cường độ

Có mặt quanh năm, không phụ thuộc vào thời tiết, xuất hiện cả trong những ngày có ánh nắng mặt trời rực rỡ cho đến những ngày có mây mù âm u

 

Phụ thuộc nhiều vào vị trí địa lý, thời gian trong ngày và mùa; ở nơi nắng nhiều sẽ có cường độ UVB mạnh hơn; cường độ mạnh hơn ở nơi có độ cao hoặc những bề mặt có độ phản xạ ánh sáng cao như tuyết hoặc băng

Ở bán cầu bắc, tia UVB mạnh nhất trong khoảng từ tháng 4 đến tháng 10, cường độ cực đại từ 10 h sáng đến 4h chiều

+ UVB cũng có mặt quanh năm như UVA, tuy nhiên nó phổ biến ở miền khí hậu nắng nóng hơn vùng không/ ít có nắng (ôn đới)

 

 

Kích thích cơ thể sản sinh vtm D

Không có vai trò kích thích sản sinh vtm D

Kích thích cơ thể sản sinh vtm D

Các biện pháp bảo vệ da khỏi UV

Lượng tia cực tím tiếp xúc với da nhiều hay ít phụ thuộc vào độ mạnh yếu của tia UV, thời gian da tiếp xúc với da và việc sử dụng quần áo, kem chống nắng bảo vệ da. Tổn thương da do tia cực tím hoàn toàn có thể phòng tránh được nhờ thực hiện tuân thủ các nguyên tắc sau:

  • Các tia UV trong ánh nắng mặt trời có cường độ mạnh nhất từ 10 h sáng đến 4h chiều. Trong khoảng thời gian này, bạn nên hạn chế tiếp xúc với ánh nắng mặt trời hoặc nếu có phải ra đường thì nên chọn nơi có bóng râm
  • Mặc quần áo bảo vệ khỏi nắng: kính râm có khả năng bảo vệ khỏi tia UV 99-100 % sẽ làm giảm đáng kể tổn thương cho mắt khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Ngoài ra nên sử dụng áo chống nắng và mũ có vành rộng để chống nắng cho cả tai, mắt, lưng, cổ
  • Sử dụng kem chống nắng: thoa kem chống nắng có tác dụng bảo vệ toàn diện (SPF 15+) trước khi ra ngoài và thoa lại sau mỗi 2h, nhất là sau khi bơi lội, tập luyện thể dục thể thao ngoài trời.

*Một thử nghiệm cho thấy kể cả ở trong bóng râm cũng đo được bức xạ UV (cụ thể, > 17% bức xạ UV có thể ảnh hưởng đến những nơi có bóng mát, > 5% bức xạ UV đo được trong bóng râm). Do đó, bạn cần sử dụng kem chống nắng thường xuyên kết hợp với các biện pháp chống nắng khác để giảm tối đa nguy cơ tổn thương da do ánh nắng mặt trời

4. Cách sử dụng kem chống nắng bảo vệ da khỏi UV

  • Sử dụng KCN có quang phổ chống nẳng rộng
  • Thoa KCN ít nhất 20-30 phút trước khi ra ngoài
  • Thoa lại KCN sau mỗi 2h
  • Nếu bị ra mồ hôi nhiều hoặc bị ướt thì phải thoa lại thường xuyên hơn
  • Che chắn tất cả các khu vực tiếp xúc với nắng như tai, môi, mặt, mu bàn tay
  • Sử dụng đủ lượng KCN để đạt hiệu quả chống nắng tối ưu
  • Nếu trang điểm thì cần sử dụng kem chống nắng trước khi trang điểm

Kem trang điểm chống nắng ONA với chỉ số chống nắng cao SPF 50, PA +++ sẽ bảo vệ da bạn hiệu quả trước tác động của cả tia UVA và UVB nhờ cơ chế tạo màng vừa hấp thụ, vừa phản xạ UV trên da; cho tác dụng vượt trội hơn hẳn kem chống nắng chỉ có tác dụng phản xạ hoặc hấp thụ bức xạ tử ngoại

Sản phẩm tệp nhanh trên da, tạo lớp nền mỏng nhẹ nâng tông da tự nhiên, có thể dùng thay thế kem che khuyết điểm hoặc đơn giản hơn là chỉ dùng kem chống nắng đã thấy da sáng hồng, tươi tắn và mịn màng hơn rất nhiều rồi đó.

Kem trang điểm chống nắng ONA còn được bổ sung chiết xuất thảo dược giúp dưỡng ẩm sâu cho da, ngăn ngừa và làm chậm quá trình lão hóa sớm do tia UV (như nếp nhăn, đốm sắc tố, da không đều màu,…) đồng thời cực kỳ thân thiện với làn da, an toàn cho cả làn da nhạy cảm nhất, giúp bạn luôn tươi tắn chẳng ngại UV!


 

 


Bài viết cũ hơn Bài viết mới hơn

Bình luận